حق وتو چیست؟
-
توضیح: این مقاله در ماههای آغازین سال 2006 میلادی ترجمه و گردآوری شده است و آمار منتشره در این مقاله تا تاریخ مذکور معتبر و قابل استناد می باشد.( گردآوري و ترجمه: بهزاد عبدي)
-
از سال 1945 تاکنون که سازمان ملل متحد تاسيس شده است، اتحاد جماهير شوروی و پس از آن روسيه 121 بار، آمريکا 79 بار، بريتانيا 32 بار، فرانسه 18 بار و چين 5 بار از حق وتوی خود در شورای امنيت اين سازمان استفاده کرده اند.
"وتو" در ادبیات لاتین به معنای "ممنوع می کنم" است. این کلمه برای لغو یکطرفه یک قانون به کار می رود و به این ترتیب وتو قدرت نامحدودی است که می تواند سبب جلوگیری از (نه تصویب) تغییرات خاص شود. در منشور سازمان ملل متحد هرگز کلمه ای به نام "وتو" قید نشده است. در حقیقت جهت تصویب یک قطعنامه در شورای امنیت و اجرای آن، باید 9 رای از 15 رای اعضای شورا، شامل 5 عضو دائم و 10 عضو غیر دائم، موافق باشد. اما در منشور سازمان ملل متحد این عبارت صریحا ذکر شده است که " آرای همه اعضای دائم شورای امنیت باید موافق قطعنامه مطروحه باشند." این بدان معناست که در صورت مخالفت یکی از اعضای دائم با یک قطعنامه و صدور رای مخالف علیه آن، قطعنامه مذکور به اصطلاح "وتو" شده است.
حق وتوی اعضای دائم شورای امنیت هموراه مورد انتقادات فراوانی بوده است. در واقع اتحاد جماهير شوروی سابق و آمريکا با استفاده گسترده از حق وتو، نظام وتو را تا حدود زيادی بی اعتبار کرده اند. در حال حاضر، بسیاری از پیش نویس های قطعنامه ها به دلیل تهدید به استفاده از حق وتو توسط یکی از اعضای دائم، حتی به شورای امنیت ارائه نمی شوند. برای مثال در جنگ عراق (مارس 2003)، فرانسه و روسیه اعلام کردند که از هیچ قطعنامه ای مبنی بر جنگ علیه عراق حمایت نمی کنند. در نتیجه ایالات متحده، بریتانیا و اسپانیا پیش نویس خود را از دستور کار شورای امنیت خارج کرده و بدون بهره مندی از حمایت سازمان ملل وارد جنگ با عراق شدند. در دوران جنگ سرد، اتحاد جماهير شوروی استفاده از حق وتو را تقريبا حق طبيعی و منطقی خود می دانست. در سال های اخير نيز آمريکا به منظور حفاظت از دولت اسرائيل در مقابل انتقادها يا تلاش های بين المللی برای مهار تحرکات نظامی آن، مکررا از حق وتو استفاده کرده است.
وتو و انتقادات وارده:
منتقدان نظام وتو اشاره می کنند که برخی از قطعنامه هايی که تصويب می شود در عمل اجرا نمی شود. انتقاد عمده ديگر از نظام وتو اين است که پنج عضو دائم، يعنی فاتحان جنگ جهانی دوم، دارای هیچ وجه اشتراک ژئوپولیتیکی در جهان امروز نيستند. این در حالی است که اگر حق وتو منسوخ شود، اکثريت آرا در شورای امنيت همسان خواهد شد و لذا شاهد تصويب قطعنامه های بيشتری خواهیم بود، موقعیت های بیشتری به عنوان عوامل تهديد عليه امنيت جهانی قلمداد خواهند شد، کشورهای بیشتری مواخذه می شوند و تحريم های بيشتری تصویب می شود.البته اين نیازمند آن است که نظام اصلاح شده ای در شورای امنيت شکل گیرد که از توان اجرایی لازم و منابع مالی کافی جهت تحقق اهداف فوق برخوردار باشد، چرا که در حال حاضر اعضای دائمی شورای امنيت نزديک به نيمی از بودجه کلی سازمان ملل را تامين می کنند.
تاکنون هيچ يک از پنج عضو دائمی شورای امنيت به تمايل خود برای واگذار کردن حق وتو اشاره ای نکرده است. با توجه به منشور سازمان ملل هر گونه تغيير در منشور سازمان ملل متحد بايد از سوی هر پنج عضو اين شورا تصويب شود.
روسیه:
کاربرد حق وتو از سوی اتحاد جماهير شوروی سابق در نخستين سال های تاسيس سازمان ملل چنان عادی بود که آندره گروميکو، وزير امور خارجه این کشور طی سال های 1957 تا 1985، به "آقای نه" مشهور شده بود. طی 10 سال نخست آغاز به کار سازمان ملل، اتحاد جماهير شوروی 79 بار از حق وتوی خویش استفاده کرد. در همين مدت چين تنها يک بار و فرانسه فقط دو بار از حق وتو استفاده کردند و ساير کشورها هرگز از آن استفاده نکردند.با اين حال با گذشت زمان به تدريج از استفاده شوروی سابق از حق وتو کاسته شد. از زمان فروپاشی اتحاد جماهير شوروی در سال 1991، روسيه تاکنون تنها دو بار از حق وتو استفاده کرده است: يک بار برای ممانعت از تصويب قطعنامه ای در انتقاد از نيروهای صرب بوسنی برای اقدام آنها در جلوگيری از دسترسی آژانس پناهندگان سازمان ملل به بيهاج در بوسنی و يک بار ديگر برای رد قطعنامه ای که قرار بود به منظور استفاده از منابع عملياتی سازمان ملل در قبرس تصويب شود.
ایالات متحده:
8 وتو از 10 وتوی اخیر اعمال شده در شورای امنیت سازمان ملل توسط ایالات متحده بوده است که در این میان 7 مورد آن به نحوی مربوط به پيش نويس قطعنامه هايی در انتقاد از دولت اسرائيل بوده است.
آخرين مورد اعمال وتو از سوی آمريکا در اکتبر سال 2004 بود که اين کشور پيش نويس قطعنامه ای در مورد درخواست توقف حملات نظامی ارتش اسرائیل در نوار غزه و خروج نیروهای اسرائیلی از این منطقه را وتو کرد. آمريکا در مجموع تاکنون پيش نويس 39 قطعنامه درباره اسرائيل را وتو کرده است. واشنگتن برای نخستين بار در ماه مارس سال 1970 از حق وتوی خویش استفاده کرد. آمريکا در آن سال همراه با بريتانيا پيش نويس قطعنامه ای درباره سرزمينی که قرار بود بعدا به زيمباوه بدل شود را وتو کرد. آمريکا همچنين تاکنون 10 قطعنامه در انتقاد از آفريقای جنوبی، 8 قطعنامه در انتقاد از نامبیا، 7 قطعنامه علیه نیکاراگوئه و 5 قطعنامه بر علیه ویتنام را وتو کرده است. آمريکا در 57 نوبت به تنهايی قطعنامه های مختلف را وتو کرده است.
بریتانیا:
بريتانيا تاکنون 32 بار از حق وتوی خود استفاده کرده است که در 23 مورد، آمريکا و در 14 مورد فرانسه نيز قطعنامه های مربوطه را وتو کرده اند. بريتانيا آخرين بار در سال 1989 از حق وتو استفاده کرد. در آن زمان آمريکا، فرانسه و بريتانيا به اتفاق قطعنامه ای برای محکوم کردن دخالت نظامی آمريکا در پاناما را وتو کردند. بريتانيا در 7 مورد تنها اعمال کننده حق وتو بوده است که در هر هفت مورد، قطعنامه ها به کشور رودزيا که بعدها زيمباوه نام گرفت، مربوط می شد. بريتانيا آخرين بار در سال 1972 به طور انفرادی از حق وتو استفاده کرد.
فرانسه:
فرانسه تاکنون 18 بار از حق وتو استفاده کرده است که 13 مورد آنها به اتفاق آمريکا و بريتانيا انجام شد. فرانسه دو قطعنامه را به اتفاق بريتانيا وتو کرده است که هر دو به بحران سوئز در سال 1956 مربوط می شود. فرانسه تاکنون تنها دو بار به طور انفرادی قطعنامه های شورای امنيت را وتو کرده است: يکی در سال 1976 در مورد اختلاف فرانسه و جزاير کومور (مجموعه جزايری در آفريقا) و ديگری در مورد اندونزی در سال 1947. فرانسه و اتحاد جماهير شوروی سابق يک بار در سال 1946 مشترکا قطعنامه ای را در مورد جنگ داخلی اسپانيا وتو کردند.
چین:
در فاصله سال های 1946 و 1971، کرسی چين توسط جمهوری چين (تايوان) اشغال شده بود که تنها يک بار از حق وتو برای مسدود کردن تقاضای عضويت مغولستان در سازمان ملل استفاده کرد. چين در سال 1972 دو قطعنامه را وتو کرد: يکی برای رد درخواست عضويت بنگلادش و ديگری به اتفاق روسيه در مورد وضعيت خاور ميانه. چين يک بار نيز در سال 1999 قطعنامه ای را برای تمديد اختيارات نيروهای بازدارنده سازمان ملل در مقدونيه وتو کرد و يک بار ديگر در سال 1997 مانع از تصويب قطعنامه ای شد که هدف از آن اعزام 155 ناظر سازمان ملل به گواتمالا برای تاييد اجرای آتش بس در آن کشور بود.
جدول توزیع استفاده از حق وتو توسط اعضای دائم طی سالهای مختلف (1955-2005)
+ لینک این
مطلب: http://www.jazire.ir/2006/07/post_15.html
نوشته شده توسط بهزاد عبدی
|
متفرقه
نظرات:
مقاله ی خوبی بود.البته باید بگم از لحاظ رفرنس مشکل داشت و ننوشته بودی که منبع اون از کجا بود.
frh | July 18, 2006 4:39 PM
سلام
تجربه تاريخي نشان مي دهد که حق وتو گاهي نقش بازدارنده در حوادث ناگوار داشته و گاهي هم به نفع قدرتهاي بزرگ و در راستاي منافع آنها عمل کرده
با اين اوصاف قضاوت درباره کارکرد مثبت يا منفي آن و ضرورت بود و نبودش کمي دشوار است
sadegh | July 24, 2006 12:24 PM
منبع بی بی سی بوده!
http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2828985.stm
Behzad Abdi | July 25, 2006 9:23 PM
سلام
مطلب جالبی است که زحمت کشیده ای و در وبسایتتان قرار داده اید.
با اجازه شما از این مطلب استفاده تحقیقی نمودم.
با تشکر
علی | October 5, 2006 6:50 PM
سلام
مطلب جالبی است که زحمت کشیده ای و در وبسایتتان قرار داده اید.
با اجازه شما از این مطلب استفاده تحقیقی نمودم.
با تشکر
http://www.bitasoft.ir
ali | October 5, 2006 6:51 PM
مطلب کاملتر را بنویسید
امیر پوکو | November 22, 2006 3:12 PM
سلام !
طول عمر ، صحت کامل و موفقیت های مزید برای اقای بهزاد عبدی از بارگاه ایزد بی نیاز استدعا مینمایم.
مقاله را خواندم سوالات که در ذهنم وجود داشت ، حل شد.
تاج محمد رسام | May 27, 2009 10:58 AM
سلام.ممنون از مطلبي كه نوشته بوديد.چند تا سوال:اينكه حق وتو به اين 5تا تعلق گرفته با نظر 15 عضو شورا بوده؟(اعضاي غير دايم چه كشورهايي هستند؟_منظور از غير دايم چيه؟)براي استفاده از حق وتو دليل قابل قبول لازمه؟
هگه تونستيد جوابارو برام بفرستيد.مرسي
فرشته ستار | September 11, 2009 11:00 PM